جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ برای ابزار پژوهش مغزی «اپتوژنتیک» به Deisseroth، Hegemann و Nagel رسید

موسسه کارولینسکا در استکهلم سوئد روز دوشنبه اعلام کرد که Karl Deisseroth، Peter Hegemann و Georg Nagel به‌طور مشترک برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۶ شده‌اند؛ این جایزه «برای کشفیات آن‌ها درباره کانال‌های یونی دریچه‌دار نوری و اپتوژنتیک» اعطا شد. Deisseroth ۵۵ ساله استاد موسسه پزشکی Howard Hughes و دانشگاه Stanford است؛ Hegemann ۷۲ ساله استاد دانشگاه Humboldt در برلین و Nagel ۷۳ ساله استاد دانشگاه Würzburg آلمان است. این سه پژوهشگر روشی را توسعه دادند که با استفاده از نور، همراه با دستکاری ژنتیکی نورون‌ها، می‌تواند سلول‌های مشخصی را در مغز زنده روشن یا خاموش کند. این کار امکان نشان دادن اینکه نورون‌ها چگونه خاطرات، احساسات و رفتار را شکل می‌دهند را فراهم می‌کند و به‌عنوان روشی برای درمان بیماری‌ها نیز بررسی می‌شود. این کار در اوایل دهه ۱۹۹۰ در موسسه Max Planck آغاز شد، زمانی که Hegemann در پی این پرسش بود که چگونه جلبک سبز تک‌سلولی به نام Chlamydomonas به سمت نور شنا می‌کند. او با همکاری Nagel به پاسخ رسید: پروتئینی به نام channelrhodopsin؛ یک کانال یونی حساس به نور در غشای سلول که با قرار گرفتن در معرض نور به‌سرعت باز می‌شد. آن‌ها دریافتند که این پروتئین در هر سلولی که به آن تزریق می‌شد کار می‌کرد. سپس Deisseroth ژن این پروتئین را به سلول‌های عصبی موش وارد کرد و با نور آبی امکان ایجاد سیگنال عصبی در مغز زنده را فراهم ساخت تا دانشمندان بتوانند تشخیص دهند کدام سلول مسئول کدام کارکرد است و کدام سلول‌ها به هم متصل‌اند. Per Svenningsson، رئیس کمیته نوبل فیزیولوژی یا پزشکی، گفت: «اپتوژنتیک فرصت‌هایی برای نقشه‌برداری از مغز فراهم می‌کند که روزی تنها در رؤیا می‌توانستیم آن را تصور کنیم.» Deisseroth حدود نیم ساعت پس از اعلام نتیجه با STAT گفت: «وقتی به نور در علم یا پزشکی فکر می‌کنید، آن را ابزاری مشاهده‌ای می‌بینید؛ راهی برای گردآوری اطلاعات. اما در اپتوژنتیک دقیقاً برعکس این است. ما از نور برای گردآوری اطلاعات استفاده نمی‌کنیم، بلکه از نور برای رخ دادن چیزها استفاده می‌کنیم... از نور برای روشن یا خاموش کردن سلول‌ها با دقت میلی‌ثانیه‌ای و تفکیک‌پذیری سلولی که برای کارکرد مغز ضروری است.» کمیته توانست با هر سه برنده تماس بگیرد. Deisseroth که نخستین نفر از این سه نفر بود که از جایزه باخبر شد، گفت تماس پس از نیمه‌شب و هنگام خواب‌آلودگی او بود و آن را بسیار غیرمنتظره اما دلپذیر خواند. Thomas Perlmann، دبیر کمیته نوبل فیزیولوژی یا پزشکی، گفت هر سه نفر هنگام اطلاع از جایزه مشترک گفته‌اند که دریافت جایزه در کنار دو نفر دیگر فوق‌العاده است و آن دو را «دوستانم» نامیده‌اند. Deisseroth نیز همکارانش را دو پژوهشگری خواند که سال‌ها با او همکاری مکرر داشته‌اند. Jeremy Berg، سردبیر پیشین نشریه Science و مدیر پیشین یکی از موسسات NIH، به STAT گفت کار Deisseroth را از سال ۲۰۰۵ و زمان دریافت جایزه Pioneer یک مدیر NIH دنبال کرده و از آن زمان او ایده‌هایش را به‌شکلی چشمگیر توسعه داده است؛ به گفته او این کار قدرت رویکردهای مهندسی همراه با دانش عمیق فیزیولوژی انسان را نشان می‌دهد و رسیدنش به نوبل اصلاً مایه شگفتی نیست. از نخستین دوره اعطای این جایزه در سال ۱۹۰۱ تا کنون ۲۳۵ نفر برنده شده‌اند که ۱۴ نفر آن‌ها زن بوده‌اند؛ جوان‌ترین برنده ۳۱ و مسن‌ترین ۸۷ ساله بوده است. این جایزه ۱۱۷ بار اعطا شده است: ۴۰ بار به یک نفر، ۳۶ بار میان دو برنده و ۴۱ بار میان سه نفر (حداکثر مجاز بر اساس اساسنامه نوبل) تقسیم شده است. برندگان امسال مبلغ ۱۲ میلیون کرون سوئد (SEK) معادل تقریباً ۱٫۲ میلیون دلار دریافت خواهند کرد.