پژوهشگران ایرانی از گیاهان دارویی برای حفاظت از نسخه‌های خطی و اسناد تاریخی بهره می‌گیرند

پژوهشگران ایرانی در یک پروژه مشترک دانشگاهی میان مراکز تحقیقات گیاهان دارویی و سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، موفق به تدوین و پیاده‌سازی روشی کاملاً بومی، ارگانیک و دوستدار محیط‌زیست برای حفاظت بیولوژیک از نسخه‌های خطی کهن و اسناد تاریخی ارزشمند با بهره‌گیری از اسانس‌ها و ترکیبات گیاهان دارویی شدند. کتب و اسناد تاریخی به دلیل دارا بودن ساختار سلولزی، کلاژنی و آلی، همواره در معرض تخریب ناشی از عوامل بیولوژیک مخرب از جمله قارچ‌ها، باکتری‌ها و لارو حشرات قرار دارند. روش‌های شیمیایی سنتی و گازدهی با مواد سنتتیک برای گندزدایی اسناد نه تنها برای سلامت کارشناسان مرمت سمی و سرطان‌زا است، بلکه در درازمدت با تغییر در PH و بافت کاغذ، موجب تخریب و شکنندگی ساختار اسناد کهن می‌شود. در این طرح پژوهشی نوآورانه، اسانس‌ها و عصاره‌های گیاهان دارویی بومی ایران نظیر آویشن شیرازی، مرزنجوش و اکالیپتوس در فرمولاسیون‌های نانوکپسوله مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج آزمایشگاهی و میدانی نشان داد که این ترکیبات بدون بر جای گذاشتن هرگونه لکه، تغییر رنگ یا اثر سوء بر مرکب و ساختار کاغذ، فعالیت گونه‌های قارچی مهاجم را به طور کامل مهار می‌کنند. این دستاورد ارزشمند علمی نشان‌دهنده افق‌های بین‌رشته‌ای درخشان علوم دارویی در پاسداری از میراث غنی فرهنگی کشور است و می‌تواند به عنوان یک استاندارد ملی در تمام موزه‌ها، کتابخانه‌های نسخ خطی و گنجینه‌های تاریخی کشور پیاده‌سازی گردد. این نوآوری نشان‌دهنده قابلیت‌های منحصر‌به‌فرد طب سنتی و گیاهان دارویی بومی در ارائه راهکارهای علمی و سلامت‌محور برای چالش‌های حفظ میراث فرهنگی است. توسعه این رویکردهای غیرشیمیایی و ایمن می‌تواند علاوه بر محافظت از سرمایه‌های تاریخی کشور، الگویی پایدار برای سایر مراکز اسنادی در سطح جهان به همراه داشته باشد.