ثبت ۴۹ عارضه ناخواسته تیرزپاتاید در ایران؛ ۹ مورد جدی

دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو اعلام کرد از سال ۱۴۰۴ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ تعداد ۴۹ مورد گزارش عوارض ناخواسته مرتبط با داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) دریافت شده که ۹ مورد از آن‌ها عارضه جدی بوده است. عوارض گزارش‌شده طیف گسترده‌ای دارند و شامل اسهال، یبوست، تهوع، استفراغ، پانکراتیت، درد شکم، سنگ صفراوی، سوءهاضمه، انسداد روده، زخم معده، درد عضلانی، درد مفاصل، بی‌اشتهایی، آنژیوادم، راش، کهیر، واکنش محل تزریق، تنگی نفس، سرگیجه، ادم صورت، هیپوگلیسمی، افسردگی، خستگی و حتی اقدام به خودکشی است. این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شود که مواردی از تجویز و مصرف بی‌رویه و غیرمنطقی و عدم توجه به نکات لازم در مصرف داروهای دسته آگونیست گیرنده GLP-1/GIP مانند تیرزپاتاید مشاهده شده است. سازمان غذا و دارو تأکید کرده این داروها باید فقط با تجویز پزشک و تحت نظر پزشک مصرف شوند و تجویز آن‌ها مطابق موارد مصرف تاییدشده در منابع علمی، با در نظر گرفتن موارد منع مصرف و شرایط بالینی و پاراکلینیک بیماران انجام شود. تیرزپاتاید یک آگونیست دوگانه گیرنده GLP-1 و GIP است که در ابتدا برای دیابت نوع ۲ و سپس برای مدیریت وزن تایید شد. مکانیزم اثر این دارو از طریق کاهش اشتها، کند کردن تخلیه معده و بهبود ترشح انسولین وابسته به گلوکز عمل می‌کند؛ همین سازوکار، توضیح‌دهنده بخشی از عوارض گوارشی گزارش‌شده مانند تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست است. برخی عوارض فهرست‌شده در گزارش، نیازمند توجه ویژه‌اند. پانکراتیت و سنگ صفراوی، از عوارض شناخته‌شده داروهای این خانواده هستند و می‌توانند نیازمند مداخله پزشکی فوری باشند؛ انسداد روده و زخم معده نیز از وضعیت‌هایی هستند که در صورت مشاهده، ارزیابی بالینی را ضروری می‌کنند. در میان عوارض گزارش‌شده، موارد مرتبط با سلامت روان — از جمله افسردگی و اقدام به خودکشی — از منظر پایش ایمنی اهمیت خاصی دارند، زیرا موضوع بررسی‌های نظارتی در چند کشور در سال‌های اخیر بوده‌اند. سازمان غذا و دارو همچنین بر لزوم اطلاع‌رسانی به بیماران درباره عوارض جانبی احتمالی و مراجعه به پزشک در هنگام بروز عوارض، جهت تصمیم‌گیری برای قطع مصرف یا ادامه درمان تأکید کرده است. این هشدار هم‌زمان با اطلاعیه شماره ۱۴۵ دفتر نظارت و پایش مصرف درباره نکات ایمنی مصرف داروهای GLP-1/GIP منتشر شده است. این اطلاعیه نشان می‌دهد که سازوکار فارماکوویژیلانس ایران، برخلاف تصور رایج درباره محدود بودن دریافت گزارش‌ها، در حوزه داروهای پرتقاضای چاقی فعال است. با این حال، پرسش باقی‌مانده آن است که با توجه به شیوع بالای مصرف این دسته داروها در کشور، عدد ۴۹ گزارش ثبت‌شده چه نسبتی با میزان واقعی عوارض دارد؛ موضوعی که به پدیده کم‌گزارشی عوارض دارویی در نظام سلامت مرتبط است.