زنجیره تأمین دارو؛ از دام تا انسان

مجید جزنی، مدیرعامل شرکت داروسازی زاگرس فارمد پارس، در یادداشت اختصاصی برای دوشنبه های دارویی نوشت وقتی از زنجیره تأمین دارو صحبت می‌کنیم معمولاً مسیر تولید تا مصرف‌کننده نهایی در ذهن شکل می‌گیرد، اما در حوزه دامپزشکی این زنجیره گسترده‌تر است و می‌تواند مستقیماً با سلامت انسان ارتباط پیدا کند. به گفته او داروی دامپزشکی فقط برای درمان حیوان نیست؛ دام سالم غذای سالم تولید می‌کند و کیفیت این غذا در نهایت با سلامت جامعه ارتباط دارد. از سوی دیگر، مصرف نادرست دارو می‌تواند به باقی‌مانده‌های دارویی در فرآورده‌های غذایی و افزایش مقاومت میکروبی منجر شود. به نوشته جزنی، این موضوع اهمیت رویکرد One Health یا سلامت واحد را نشان می‌دهد؛ رویکردی که سلامت انسان، حیوان و محیط‌زیست را به یکدیگر مرتبط می‌داند. در بخش «از مواد اولیه تا تولید» آمده است که امنیت دارویی از کارخانه آغاز نمی‌شود، بلکه از تأمین پایدار مواد اولیه شروع می‌شود. نوسانات ارزی، محدودیت‌های تجاری و بانکی، مشکلات حمل‌ونقل و وابستگی به تأمین‌کنندگان محدود می‌توانند تولید را تحت تأثیر قرار دهند. در کارخانه نیز کیفیت تنها به محصول نهایی محدود نیست؛ رعایت الزامات GMP، کنترل کیفیت، برنامه‌ریزی تولید، نگهداری تجهیزات و مدیریت مواد، همگی در ایجاد یک تولید پایدار نقش دارند. در این میان شاخص‌هایی مانند اثربخشی کلی تجهیزات، بازده تولید، نتایج خارج از مشخصات استاندارد و میزان توقف خطوط، تصویری از عملکرد واقعی تولید ارائه می‌کنند. در حلقه حیوان تا انسان، نحوه مصرف داروهای دامپزشکی اهمیت ویژه‌ای دارد. انتخاب صحیح دارو، دوز مناسب و رعایت دوره منع مصرف، به‌خصوص در حیوانات تولیدکننده مواد غذایی، برای حفظ ایمنی غذا ضروری است. همچنین مصرف منطقی داروهای ضدمیکروبی یکی از الزامات مقابله با مقاومت میکروبی است. داده و اقتصاد دو پایه پایداری هستند. دسترسی به اطلاعات واقعی از تولید، توزیع و مصرف امکان پیش‌بینی بهتر تقاضا، مدیریت موجودی و کاهش کمبودها را فراهم می‌کند و بنابراین حرکت به سمت زنجیره تأمین داده‌محور یک ضرورت مهم برای آینده صنعت دارو است. از سوی دیگر، امنیت دارویی بدون اقتصاد پایدار امکان‌پذیر نیست؛ تأمین مواد اولیه، نقدینگی، سرمایه در گردش و استمرار تولید همگی بخشی از امنیت دارویی محسوب می‌شوند. در جمع‌بندی این یادداشت تأکید شده که زنجیره تأمین دارو یک مسیر خطی نیست، بلکه اکوسیستمی به‌هم‌پیوسته است که مواد اولیه، تولید، سلامت حیوان، ایمنی غذا و سلامت انسان را به یکدیگر مرتبط می‌کند. در این نگاه، داروی دامپزشکی تنها یک محصول صنعتی نیست، بلکه یکی از حلقه‌های مهم زنجیره سلامت جامعه است و هرچه این زنجیره پایدارتر، شفاف‌تر، داده‌محورتر و یکپارچه‌تر باشد، امکان تأمین پایدار دارو و حفاظت از سلامت جامعه نیز بیشتر خواهد بود. به نوشته او، سلامت انسان گاهی از بیمارستان آغاز نمی‌شود؛ از سلامت یک دام و حتی از ماده اولیه‌ای آغاز می‌شود که هزاران کیلومتر دورتر تولید شده است.