پیشنهادهایی برای افزایش تاب‌آوری تأمین داروهای مشتق از پلاسما

وابستگی ارزی و وارداتی بخشی از فرآورده‌های مشتق از پلاسما، این داروهای حیاتی را به یکی از نقاط آسیب‌پذیر زنجیره تأمین دارویی ایران تبدیل کرده است. به گزارش دوشنبه‌های دارویی، تأمین دارو تنها به تولید یک محصول در کارخانه یا واردات آن از خارج محدود نمی‌شود؛ زنجیره‌ای از تأمین ماده اولیه، ارز، تولید، حمل‌ونقل و توزیع باید بدون وقفه ادامه پیدا کند تا دارو در زمان نیاز به دست بیمار برسد. هر اختلال در این زنجیره می‌تواند خود را به شکل کمبود در داروخانه‌ها و مراکز درمانی نشان دهد؛ مسئله‌ای که درباره فرآورده‌های دارویی مشتق از پلاسما اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. فرآورده‌های مشتق از پلاسما از جمله داروهای حیاتی مورد استفاده در درمان برخی بیماری‌ها هستند و استمرار دسترسی به آن‌ها برای بیماران اهمیت ویژه‌ای دارد. ایندان محرومیت از این داروها می‌تواند جان بیماران مبتلا به نقص ایمنی، اختلالات انعقادی مانند هموفیلی و شرایط حاد مانند شوک و سوختگی شدید را به خطر اندازد؛ به همین دلیل، پایداری این زنجیره تأمین از حیث راهبردی برای نظام سلامت حیاتی است. با این حال، وابستگی بخشی از نیاز کشور به واردات، هزینه ارزی بالا و تمرکز مبادی تأمین در برخی کشورهای اروپایی، این گروه از داروها را در برابر تحولات ارزی، محدودیت‌های تجاری و بحران‌های سیاسی آسیب‌پذیر کرده است. این گزارش برای کاهش ریسک این زنجیره، ابعادی چون پرسش درباره چرایی نرسیدن تولید داخلی به ظرفیت کامل، نقش یارانه ارزی به‌عنوان حمایت یا مانع تولید، جایگاه ذخیره راهبردی به‌عنوان حلقه‌ای که نباید فراموش شود و یک «نسخه دو مرحله‌ای» برای کاهش آسیب‌پذیری را بررسی می‌کند و تأکید دارد امنیت دارویی موضوعی فراتر از خودکفایی صرف است. نرسیدن تولید داخلی به ظرفیت کامل در حالی است که ایران از قابلیت جمع‌آوری پلاسمای انسانی در داخل برخوردار است و توسعه کامل زنجیره پالایش می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز داخلی، به ایجاد اشتغال و ارزش افزوده نیز بینجامد. یارانه ارزی اگرچه در کوتاه‌مدت فشار قیمت را کنترل می‌کند، اما در صورت نبود سازوکار شفاف، می‌تواند انگیزه تولید و سرمایه‌گذاری را تضعیف کند؛ بنابراین سیاست ارزی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که هم امکان برنامه‌ریزی بلندمدت تولیدکننده را فراهم کند و هم با رشد قیمت‌ها از قدرت خرید بیماران محافظت نماید. نسخه دو مرحله‌ای پیشنهادی نیز بر راهبرد دوگانه تأکید دارد: در کوتاه‌مدت متنوع‌سازی مبادی واردات میان چند تأمین‌کننده معتبر از کشورهای مختلف برای پرهیز از تمرکز ریسک، و در بلندمدت سرمایه‌گذاری جدی در افزایش ظرفیت پالایش داخلی و بهره‌برداری کامل از پتانسیل جمع‌آوری پلاسما. در کنار این دو مسیر، ایجاد و نگهداری ذخیره استراتژیک از اقلام پرمصرف به عنوان یک بیمه راهبردی برای شرایط اضطراری و بحرانی ضروری است؛ ذخیره‌ای که در صورت قطع احتمالی زنجیره تأمین، امکان پاسخگویی به بیماران را برای یک دوره زمانی مشخص حفظ کند. جمع‌بندی گزارش این است که پایداری تأمین این داروها نیازمند یک رویکرد یکپارچه و راهبردی است که هم تولید، هم واردات، هم ذخیره‌سازی و هم سیاست‌های ارزی و مالی را هم‌زمان پوشش دهد تا سلامت بیماران در هیچ شرایطی در معرض آسیب قرار نگیرد.