سازمان WHO اولویتهای پژوهشی جهانی پزشکی سنتی، مکمل و تلفیقی 2025 تا 2034 را منتشر کرد

سازمان جهانی بهداشت (WHO) سند «اولویتهای پژوهشی و برنامه جهانی پزشکی سنتی، مکمل و تلفیقی 2025 تا 2034» را منتشر کرد. بر پایه این سند، میلیاردها نفر در سراسر جهان از پزشکی سنتی، مکمل و تلفیقی (TCIM) بهعنوان بخشی از مراقبت سلامت خود استفاده میکنند، اما کمتر از یک درصد بودجه پژوهش سلامت جهانی به شناخت این موضوع اختصاص مییابد که این روشها در کجا ایمن، اثربخش و مناسباند. WHO این وضعیت را یکی از بزرگترین شکافهای شواهد در سلامت جهانی خوانده است؛ بهویژه در شرایطی که کشورها بهدنبال راههای تازه برای کاهش بار فزاینده بیماریهای غیرواگیر هستند که سالانه جان بیش از 43 میلیون نفر را میگیرند و میخواهند پیشرفت بهسوی پوشش همگانی سلامت را تندتر کنند. بر پایه این گزارش، در دومین اجلاس جهانی پزشکی سنتی WHO که در دسامبر 2025 در دهلینو برگزار شد، 27 کشور عضو تعهدهای رسمی و زمانبندیشده برای پیشبرد پژوهش پزشکی سنتی ارائه کردند. جمهوری متحد تانزانیا بودجهای تا 10 میلیارد شیلینگ تانزانیا تا سال 2030 تعهد کرد؛ کابو ورده، مالاوی، ایالات فدرال میکرونزی و سیشل هر یک به ایجاد مراکز ملی پژوهش پزشکی سنتی متعهد شدند؛ هند کنسرسیومی چندکشوری را رهبری میکند و جمهوری اسلامی ایران در حال راهاندازی یک پلتفرم ملی برای کارآزماییهای بالینی است. نکته غیرمعمول برای یک چارچوب جهانی سلامت آن است که این تعهدها پیش از انتشار برنامه داده شد و خود آن را شکل داد؛ اولویتهای تعیینشده در سند بازتابدهنده آن است که دولتها خود را آماده اقدام در چه زمینههایی خواندهاند. در این برنامه، حوزههای اولویتدار پژوهشی که شواهد در آنها میتواند بیشترین اثر را بر سلامت جمعیت داشته باشد شامل سکته، سلامت روان، درد، اختلالات اسکلتیعضلانی، سرطان، بیماریهای متابولیک و سلامت باروری است و جمعیتهای اولویتدار شامل سالمندان، کودکان و حوزه سلامت پیشگیرانه میشوند. WHO هدف این برنامه را هدایت سرمایهگذاریها بهسوی پژوهشی میداند که به کشورها کمک کند سهم پزشکی سنتی در پیشگیری، درمان، توانبخشی و مراقبت شخصمحور را بهتر بشناسند و شواهد لازم برای تنظیم مقررات خدمات، حمایت از بیماران و تقویت نظامهای سلامت را در اختیار سیاستگذاران بگذارد. این سند استدلال میکند پژوهش دقیق برای شناسایی آنچه کار میکند، آنچه کار نمیکند، آنچه ایمن است و آنچه برای بیماران و نظامهای سلامت ارزش میآفریند ضروری است و بر رویکردهای نوآورانه مانند شواهد دنیای واقعی، فناوریهای سلامت دیجیتال، تفکر سیستمی و هوش مصنوعی تأکید میکند که پیچیدگی واقعی پزشکی سنتی را بازتاب دهند. سند یادشده حاصل یکی از بزرگترین فرآیندهای اولویتگذاری پژوهش پزشکی سنتی تاکنون است: تحلیل 39,927 کمکپژوهشی در 40 طرح تأمین مالی، بررسی 116 مؤسسه پژوهشی در 67 کشور، مشورت با 199 متخصص از 75 کشور و نظرسنجیهای دلفی با مشارکت 235 نفر در سراسر جهان. این برنامه یکی از اهداف اصلی «راهبرد جهانی پزشکی سنتی 2025 تا 2034» را پیش میبرد که همه 194 کشور عضو در مجمع جهانی بهداشت در مه 2025 آن را تصویب کردند و نقشه راهی برای همراستا کردن سرمایهگذاریها در اختیار دولتها، پژوهشگران، تأمینکنندگان مالی و شرکای توسعه قرار میدهد. دکتر Geetha Krishnan Gopalakrishna Pillai، رئیس واحد پژوهش، داده و نوآوری پزشکی سنتی مرکز جهانی پزشکی سنتی WHO، گفته است آنچه تا کنون غایب بوده، شواهد لازم برای تصمیمگیری است و این برنامه مشخص میکند این شواهد باید از کجا بیاید. سند بر لزوم مشارکت واقعی مردمان بومی و حامیان دانش سنتی، حمایتهای قویتر از مالکیت فکری، تقسیم عادلانه منافع و احترام به تمامیت فرهنگی تأکید و به فرصتهای پژوهشی در چالشهای جهانی تازه مانند مقاومت ضدمیکروبی، آمادگی برای پاندمی، سالمندی سالم، تغییر اقلیم و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی اشاره میکند. بر پایه این گزارش، پژوهشیان این حوزه تنها 0.43 درصد نیروی کار پژوهش سلامت جهان را تشکیل میدهند و با 27 کشور متعهد، آزمون دهه پیشرو این خواهد بود که آیا شواهد بهموقع به دست میرسد تا تصمیمهایی را که دولتها اکنون میگیرند آگاهانه کند.