جایزه لاسکر ۲۰۲۶؛ کشف اورکسین برنده جایزه پژوهش پایه شد

بنیاد لاسکر (Lasker Foundation) برندگان جوایز ۲۰۲۶ خود را معرفی کرد؛ جایزه پژوهش پایه پزشکی آلبرت لاسکر به امانوئل مینیو (Emmanuel Mignot) از دانشکده پزشکی استنفورد و ماساشی یاناگیساوا (Masashi Yanagisawa) از دانشگاه تسوکوبا رسید؛ دو محققی که تقریباً سه دهه پیش به‌طور مستقل پپتید اورکسین (orexin) را شناسایی کردند و نشان دادند این پپتید مغزی چگونه بیداری را حفظ می‌کند و فقدان آن به نارکولپسی می‌انجامد. مینو و یاناگیساوا از دو مسیر کاملاً متفاوت به این کشف رسیدند؛ یاناگیساوا با تصفیه لیگاندهای مغزی برای گیرنده‌های جفت‌نشده با پروتئین G، پپتید اورکسین را یافت و سپس با مهندسی ژنتیک معکوس نشان داد موش‌های فاقد این نوروپپتید علائمی شبیه نارکولپسی با حمله خواب و از دست رفتن ناگهانی تونوس عضلانی (کاتاپلکسی) بروز می‌دهند. مینیو پس از یک دهه نقشه‌برداری ژنتیکی، جهش گیرنده اورکسین را عامل نارکولپسی ارثی در سگ‌ها شناسایی کرد و سپس در مایع مغزی-نخاعی بیماران نارکولپسی، اورکسین را غیرقابل‌تشخیص یافت؛ یافته‌ای که نشان می‌دهد سلول‌های تولیدکننده این پپتید در هیپوتالاموس این بیماران از بین رفته است. این کشف به توسعه نخستین نسل داروهای تنظیم‌کننده خواب انجامید؛ آنتاگونیست‌های دوگانه گیرنده اورکسین مانند suvorexant (Belsomra) برای بی‌خوابی تأیید شدند و اخیراً نخستین آگونیست گیرنده اورکسین نیز برای درمان نارکولپسی مجوز گرفت و درمان هدفمند علت زمینه‌ای این بیماری را ممکن کرده است. جایزه بالینی لاسکر-دی‌بیکی ۲۰۲۶ نیز به سه دانشمند سابق Chugai Pharmaceutical یعنی کونیهیرو هاتوری، تاکهیسا کیتازاوا و تومویوکی ایگاوا برای توسعه آنتی‌بادی دومخصوصه emicizumab رسید که با جایگزینی عملکرد فاکتور VIII درمان هموفیلی A را متحول کرده است و جایزه خدمات عمومی لاسکر-بلومبرگ به مایکل جی فاکس برای حمایت از پژوهش پارکینسون اهدا شد.